نگاهی مشاورهای به یکی از مهمترین چالشهای کسبوکارهای خانوادگی
کسبوکارهای خانوادگی ستون فقرات اقتصاد بسیاری از کشورها به شمار میآیند. این نوع کسبوکارها نهتنها منبع درآمد خانوادهها هستند، بلکه حامل هویت، اعتبار و سرمایهی اجتماعی نسلها محسوب میشوند. با این حال، یکی از چالشهای اساسی که بسیاری از کسبوکارهای خانوادگی با آن مواجهاند، عدم تمایل یا عدم ماندگاری فرزندان در کسبوکار پدران خود است؛ مسئلهای که در صورت نادیده گرفتن، میتواند به افول یا حتی فروپاشی یک کسبوکار چنددهساله منجر شود.
اما چرا فرزندان، که انتظار میرود وارثان طبیعی این کسبوکارها باشند، تصمیم به ترک آن میگیرند؟ پاسخ این پرسش، ساده و تکبعدی نیست و نیازمند نگاهی عمیق، چندلایه و حرفهای است.
۱. نداشتن «انتخاب واقعی»؛ ورود اجباری به کسبوکار
یکی از اصلیترین دلایل ترک کسبوکار خانوادگی توسط فرزندان، احساس اجبار است. در بسیاری از خانوادهها، از سالهای نوجوانی این پیام به فرزند منتقل میشود که «تو باید ادامهدهنده راه ما باشی». این رویکرد، حتی اگر با نیت خیر همراه باشد، حس مالکیت و تعلق را از بین میبرد.
نسلی که احساس کند حق انتخاب نداشته، معمولاً یا با بیانگیزگی در کسبوکار باقی میماند یا در اولین فرصت، راه خروج را انتخاب میکند. کسبوکار خانوادگی زمانی پایدار میماند که نسل بعدی آن را آگاهانه انتخاب کرده باشد، نه صرفاً تحمل کند.
۲. تداخل نقشهای خانوادگی و سازمانی
پدر در خانه «پدر» است و در شرکت «مدیرعامل». اما مشکل دقیقاً از جایی شروع میشود که این دو نقش از یکدیگر تفکیک نمیشوند. بسیاری از فرزندان از این گلایه دارند که:
در محیط کار، همچنان مانند کودک با آنها رفتار میشود
شایستگیشان دیده نمیشود
تصمیماتشان جدی گرفته نمیشود
این تداخل نقشها، بهتدریج احساس بیعدالتی و بیارزشی ایجاد میکند و انگیزه ماندن را کاهش میدهد. کسبوکار خانوادگی موفق، نیازمند ساختار حرفهای و مرزهای شفاف میان خانواده و سازمان است.
۳. نبود مسیر رشد و جانشینی شفاف
یکی دیگر از دلایل مهم خروج فرزندان، ابهام در آینده شغلی آنهاست. وقتی فرزند نمیداند:
قرار است تا چه زمانی در جایگاه فعلی بماند
چه مسیری برای رشد او تعریف شده
آیا واقعاً قرار است جانشین شود یا صرفاً نیروی اجرایی باقی بماند
طبیعی است که به دنبال فضایی برود که آیندهاش در آن روشنتر باشد. کسبوکارهای خانوادگی بدون برنامهی جانشینی، عملاً سرمایه انسانی خود را از دست میدهند.
۴. تفاوت ارزشها و نگاه نسلها
نسل جدید با ارزشهایی متفاوت وارد فضای کار میشود؛ شفافیت، معنا، تعادل کار و زندگی، یادگیری مستمر و مشارکت در تصمیمگیری برای او اهمیت بالایی دارد. در مقابل، بسیاری از بنیانگذاران کسبوکارهای خانوادگی با ذهنیت کنترلمحور و تجربهمحور اداره کردهاند.
اگر این شکاف ارزشی مدیریت نشود، تضاد نسلها به تعارض تبدیل میشود و نتیجهی آن، فاصله گرفتن تدریجی فرزندان از کسبوکار خواهد بود.
۵. نبود گفتوگوی حرفهای و حل تعارض
در بسیاری از کسبوکارهای خانوادگی، تعارضها یا سرکوب میشوند یا به دعواهای خانوادگی تبدیل میگردند. نبود یک بستر گفتوگوی حرفهای باعث میشود مسائل انباشته شده و به تصمیمهای احساسی منجر شود؛ از جمله ترک کسبوکار.
اینجاست که مشاوره تخصصی کسبوکارهای خانوادگی نقش کلیدی ایفا میکند؛ مشاورهای که هم زبان کسبوکار را بداند و هم پیچیدگی روابط خانوادگی را درک کند.
نقش مشاور کسبوکار خانوادگی در ماندگاری نسل بعد
مشاور حرفهای کسبوکار خانوادگی، صرفاً مشاور مدیریتی نیست؛ بلکه تسهیلگر گفتوگو، طراح ساختار، و همراه خانواده در مسیر گذار بین نسلهاست. او کمک میکند:
نقشها شفاف شوند
مسیر جانشینی طراحی شود
تعارضها قبل از بحران مدیریت شوند
فرزندان با اختیار و انگیزه در کسبوکار بمانند
در این میان، تجربه، دانش و درک عمیق از بافت فرهنگی خانوادهها اهمیت حیاتی دارد.
معرفی یک نگاه حرفهای: دکتر سید محمد دهقان نیری
در فضای مشاوره کسبوکارهای خانوادگی ایران، دکتر سید محمد دهقان نیری از جمله مشاورانی است که با رویکردی علمی، در عین حال واقعگرایانه، به این مسائل میپردازد. تمرکز او بر پایداری کسبوکار خانوادگی، مدیریت انتقال نسل و حل تعارضات میان اعضای خانواده، باعث شده بسیاری از خانوادههای صاحب کسبوکار، مسیر حرفهایتری را تجربه کنند.
آنچه رویکرد دکتر دهقان نیری را متمایز میکند، ترکیب دانش مدیریتی با درک عمیق از روابط انسانی و خانوادگی است؛ نگاهی که نهتنها به بقای کسبوکار، بلکه به سلامت رابطهها نیز اهمیت میدهد.
جمعبندی
ماندن یا نماندن فرزندان در کسبوکار خانوادگی، نتیجهی یک عامل نیست؛ بلکه حاصل مجموعهای از تصمیمها، ساختارها و رفتارهاست. کسبوکارهای خانوادگی که بهدنبال تداوم و رشد بیننسلی هستند، ناگزیرند نگاه سنتی را کنار گذاشته و از مشاوره تخصصی و حرفهای بهره بگیرند.
در نهایت، آینده کسبوکار خانوادگی، نه در اجبار فرزندان، بلکه در انتخاب آگاهانه آنها ساخته میشود.
درصورت درخواست مشاوره کسب و کار خانوادگی و یا مشاوره رهبری می توانید از طریق شماره های موجود در سایت و یا ایمیل با اساتید برتر و راهنماهای کسب و کارخانوادگی و یا مشاوره در زمینه رهبری سازمان ارتباط برقرار نمائید.
